Bỏ qua đến nội dung

Lễ hội rước thần làng Tùng Luật - Di sản trăm năm bên bờ sông Bến Hải

Trải qua hơn năm thế kỷ hình thành bên bờ Bắc dòng sông Bến Hải lịch sử, lễ hội rước thần làng Tùng Luật tại xã Vĩnh Giang, huyện Vĩnh Linh là không gian văn hóa tâm linh tiêu biểu của cư dân vùng cửa biển Cửa Tùng. Cứ định kỳ ba năm một lần theo cổ lệ tam niên đáo lệ, dân làng lại trang trọng tổ chức đoàn rước kiệu thần và mở hội đua thuyền truyền thống.

NSSC Quảng TrịĐăng: Cập nhật lần cuối: 12 phút đọc

Đoàn rước kiệu thần truyền thống cùng lọng vàng tại lễ hội rước thần làng Tùng Luật

Khởi nguồn từ công cuộc khai hoang lập ấp dưới triều vua Lê Thánh Tông vào nửa cuối thế kỷ mười lăm, lễ hội rước thần làng Tùng Luật kết tinh lòng biết ơn sâu sắc của bao thế hệ cư dân đối với các bậc tiền hiền khai khẩn và chư vị phúc thần bảo hộ xóm làng. Giữa không gian cổ kính của ngôi đình làng Tùng Luật soi bóng xuống mặt nước hiền hòa, tiếng trống hội ngân vang hòa cùng sắc cờ ngũ sắc rực rỡ tạo nên bức tranh di sản văn hóa sống động nơi vùng đất Vĩnh Linh.

Cội nguồn hơn năm thế kỷ của lễ hội rước thần làng Tùng Luật

Lịch sử hình thành lễ hội rước thần làng Tùng Luật gắn liền với quá trình mở cõi về phương Nam của dân tộc Đại Việt từ thế kỷ mười lăm. Trải qua hơn năm trăm năm định cư bên bờ Bắc dòng sông lịch sử, cư dân địa phương đã kiến tạo nên một thiết chế văn hóa tâm linh bền vững, nơi hội tụ đạo lý uống nước nhớ nguồn và khát vọng bình yên trước sóng gió biển khơi.

Dấu ấn tiền hiền khai khẩn làng cổ ven sông

Theo gia phả các dòng họ gốc và hệ thống sắc phong còn lưu giữ tại xã Vĩnh Giang, huyện Vĩnh Linh, làng cổ Tùng Luật được hình thành vào thời kỳ Hồng Đức dưới triều đại Hậu Lê. Những bậc tiền hiền khai khẩn thuộc các dòng họ lớn đã vượt qua gian khó để khai phá vùng bãi bồi ven cửa biển Cửa Tùng, đắp đê ngăn mặn, mở mang đồng ruộng và gây dựng nghề đánh bắt hải sản ven bờ sông Bến Hải. Ngôi làng sớm trở thành điểm tụ cư trù phú kết nối giao thương đường thủy với kinh sư Phú Xuân nơi có Đại Nội Huế.

Trong chiều dài lịch sử bảo vệ Tổ quốc, vùng đất Vĩnh Giang nằm kề cận quần thể di tích đôi bờ Hiền Lương Bến Hải và công trình kỳ tích địa đạo Vịnh Mốc từng trải qua những năm tháng thử thách khốc liệt. Dù bom đạn làm hư hại nhiều kiến trúc cổ, người dân vẫn kiên cường cất giữ các hòm sắc phong, bài vị thần linh dưới hầm sâu để sau ngày hòa bình lại phục dựng nguyên vẹn lễ hội rước thần làng Tùng Luật nhằm giáo dục con cháu đời đời ghi tạc ân đức tổ tiên.

Hệ thống miếu thờ và đình làng Tùng Luật

Tâm điểm kết nối không gian tín ngưỡng của lễ hội rước thần làng Tùng Luật là mối giao hòa mật thiết giữa hệ thống các miếu thờ phân bố quanh làng với ngôi đình làng Tùng Luật ở vị trí trung tâm. Khác với nhiều làng quê chỉ thờ một vị Thành hoàng tại đình chính, cư dân nơi đây phụng thờ hệ thống mười tám vị thần bảo hộ gồm cả thiên thần cai quản sông biển lẫn nhân thần là những bậc tiền hiền khai khẩn, tướng lĩnh có công hộ quốc tý dân.

Mỗi vị thần được lập miếu thờ riêng tại các gò đất cao, lùm cây cổ thụ hoặc sát bến nước ven sông Bến Hải để ngày đêm che chở cho ngư dân ra khơi an toàn. Ngôi đình làng Tùng Luật là chốn hội đồng tâm linh quy tụ bài vị và sắc phong mười tám vị thần trong dịp đại lễ.

Hạng mục di sản văn hóaĐặc trưng cấu trúc và lịch sửVai trò trong lễ hội rước thần làng Tùng Luật
Làng cổ Tùng LuậtHình thành từ thế kỷ XV dưới thời vua Lê Thánh Tông bên bờ Bắc sông Bến HảiKhông gian sinh tồn và lưu giữ truyền thống văn hóa hơn 500 năm tuổi
Hệ thống miếu thờ cổNơi thờ tự riêng biệt 18 vị thiên thần, nhân thần và các bậc tiền hiền khai khẩnĐiểm khởi phát của các đoàn rước thần uy nghi từ khắp ngả đường làng
Đình làng Tùng LuậtCông trình kiến trúc tâm linh trung tâm tọa lạc tại xã Vĩnh Giang, huyện Vĩnh LinhNơi hội tụ toàn bộ kiệu thần, sắc phong và cử hành nghi thức lễ đại tế
Dòng sông Bến HảiTuyến thủy đạo lịch sử chảy qua trước mặt làng đổ ra cửa biển Cửa TùngKhông gian tổ chức nghi lễ rước thần trên sông và hội đua thuyền truyền thống

Không gian văn hóa và chu kỳ lễ hội rước thần làng Tùng Luật

Sự độc đáo của lễ hội rước thần làng Tùng Luật không chỉ nằm ở bề dày lịch sử hơn năm thế kỷ mà còn thể hiện qua quy ước thời gian tổ chức chặt chẽ của cộng đồng làng xã. Mọi công đoạn chuẩn bị từ việc chọn ngày lành đến phân công nghi trượng đều tuân thủ nghiêm ngặt hương ước cổ truyền của cư dân vùng hạ lưu sông Bến Hải.

Quy ước tam niên đáo lệ của cư dân Vĩnh Giang

Theo cổ lệ được truyền nối qua nhiều thế hệ tại xã Vĩnh Giang, lễ hội rước thần làng Tùng Luật được tổ chức định kỳ ba năm một lần, dân gian địa phương gọi là quy ước tam niên đáo lệ. Vào các năm không mở đại hội rước thần toàn làng, người dân chỉ cử hành lễ cúng thường niên trang trọng tại từng miếu thờ và ngôi đình trung tâm để báo công cùng thần linh, tổ tiên.

Khi đến đúng chu kỳ tam niên đáo lệ, thường diễn ra vào trung tuần tháng sáu âm lịch (các ngày mười lăm và mười sáu tháng sáu âm lịch) hoặc dịp đầu xuân trong các kỳ lễ hội văn hóa lớn của huyện Vĩnh Linh, cả làng cổ Tùng Luật lại bước vào mùa đại lễ tưng bừng nhất. Chu kỳ ba năm mở hội một lần là dịp để những người con xa quê trở về đoàn tụ dưới mái đình làng Tùng Luật.

Công tác chuẩn bị nghi trượng trước ngày chính hội

Trước ngày khai hội hàng tháng trời, các bậc cao niên trong hội đồng tộc biểu của làng cổ Tùng Luật đã họp bàn tại đình làng để thành lập ban khánh tiết và phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng giáp, từng dòng họ. Đội ngũ trai đinh đảm nhận việc khiêng kiệu thần, cầm cờ đại, chấp kích, bát bửu trong lễ hội rước thần làng Tùng Luật đều được tuyển chọn kỹ lưỡng từ những thanh niên khỏe mạnh, đạo đức tốt và gia đình hòa thuận.

Các bậc bô lão am hiểu chữ Hán Nôm và điển lễ cổ truyền chịu trách nhiệm soạn văn tế, kiểm tra hệ thống long ngai, bài vị, hòm đựng sắc phong cùng các bộ trang phục tế lễ. Song song với việc chỉnh trang đình làng Tùng Luật và dọn dẹp đường làng dẫn tới mười tám ngôi miếu cổ, các xóm ven sông còn tất bật tu sửa thuyền đua trong không khí náo nức lan tỏa từ bến nước đầu làng cho tới những vườn tiêu xanh mướt gợi nhớ thương hiệu hồ tiêu Quảng Trị.

Đoàn rước kiệu thần trang nghiêm cùng cờ ngũ sắc và lọng vàng trước cổng đình cổ trong lễ hội
Đoàn rước kiệu thần trang nghiêm cùng cờ ngũ sắc và lọng vàng trước cổng đình cổ trong lễ hội

Nghi thức cung nghinh cổ truyền tại lễ hội rước thần làng Tùng Luật

Phần hồn cốt linh thiêng nhất làm nên danh tiếng của lễ hội rước thần làng Tùng Luật chính là chuỗi nghi thức cung nghinh các vị thần bảo hộ và bậc tiền hiền khai khẩn từ các miếu thờ về ngự tại đại đình. Toàn bộ tiến trình rước thần và tế lễ diễn ra theo trình tự cổ điển, tái hiện vẻ đẹp uy nghiêm của văn hóa lễ nhạc truyền thống kết hợp hài hòa với tín ngưỡng dân gian làng biển.

Đoàn rước kiệu thần từ các miếu về đình làng

Ngay từ sáng sớm ngày chính hội, tiếng trống cái và tiếng chiêng đồng từ đình làng Tùng Luật đã vang lên từng hồi dõng dạc, báo hiệu giờ khởi hành của đoàn đại rước. Đi đầu đoàn cung nghinh trong lễ hội rước thần làng Tùng Luật là đội cờ ngũ sắc phấp phới, đội lân sư rồng mở đường, đội chấp kích cầm bát bửu, lỗ bộ và phường bát âm tấu nhạc lễ réo rắt theo sau những cỗ kiệu bát cống, kiệu long đình sơn son thếp vàng che lọng vàng uy nghiêm.

Điểm đặc biệt của nghi thức rước tại làng cổ Tùng Luật là sự kết hợp giữa đường bộ và đường thủy trên dòng sông Bến Hải. Đối với các miếu thờ tọa lạc dọc ven sông và gần cửa biển, đoàn rước sử dụng thuyền rồng kết hoa để nghinh thần xuôi dòng nước về bến đình, sau đó mới rước kiệu lên bộ tiến vào sân đình làng Tùng Luật trong sự thành kính của hàng nghìn người dân:

  • Lễ túc yết và nghinh thần tại miếu: Các vị chủ lễ dâng hương hoa, rượu nhạt xin phép rước long vị và sắc phong của mười tám vị thần cùng các bậc tiền hiền lên kiệu.
  • Đội hình rước thủy bộ liên hoàn: Kết hợp đoàn thuyền rồng rẽ sóng trên sông Bến Hải với đoàn kiệu rước trang nghiêm đi qua các ngả đường của xã Vĩnh Giang.
  • Nghi thức an vị tại đại đình: Khi toàn bộ kiệu thần về tới sân đình làng Tùng Luật, các bài vị và hòm sắc phong được cung kính rước vào an vị trên hương án trung tâm.
  • Sự tham gia của các dòng họ gốc: Đại diện các tộc họ khai canh, khai cơ mặc lễ phục truyền thống theo sau kiệu thần, thể hiện sự gắn kết máu thịt của cộng đồng làng cổ.

Trang nghiêm lễ đại tế cầu quốc thái dân an

Sau khi mười tám vị thần và các bậc tiền hiền khai khẩn đã an vị đầy đủ tại chính điện đình làng Tùng Luật, nghi thức lễ đại tế được cử hành trọng thể vào đêm mười lăm rạng sáng ngày mười sáu tháng sáu âm lịch. Ban tế lễ gồm vị Chánh tế là bậc cao niên đức độ trong làng cổ Tùng Luật, cùng các vị Bồi tế, Đông xướng, Tây xướng, Nội tán thực hiện nghi thức dâng hương, dâng rượu qua ba tuần hiến lễ chuẩn mực theo cổ phong.

Khi vị Chánh tế quỳ trước hương án, bản chúc văn được xướng lên bằng giọng đọc trang trọng, ôn lại hành trình hơn năm trăm năm lập làng từ thời Hồng Đức, bày tỏ lòng tri ân sâu sắc tới mười tám vị phúc thần và các bậc tiền nhân. Lời văn tế gửi gắm ước nguyện của cư dân xã Vĩnh Giang cầu mong quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa.

Sức sống cộng đồng lan tỏa từ lễ hội rước thần làng Tùng Luật

Khi phần lễ đại tế trang nghiêm tại đình làng khép lại cũng là lúc phần hội của lễ hội rước thần làng Tùng Luật bùng nổ sôi động trên mặt nước mênh mang. Sự giao thoa giữa nghi lễ tâm linh thành kính và các hoạt động thể thao, diễn xướng dân gian phóng khoáng đã tạo nên sức hấp dẫn bền bỉ cho di sản văn hóa vùng đất Vĩnh Linh.

Sôi nổi hội đua thuyền truyền thống trên sông Bến Hải

Tâm điểm thu hút đông đảo người dân và du khách nhất trong phần hội chính là giải đua thuyền truyền thống diễn ra ngay trên khúc sông Bến Hải chảy qua trước mặt làng. Các đội thuyền đua đại diện cho các xóm, các phe giáp trong làng cổ Tùng Luật và các thôn xã bạn thuộc xã Vĩnh Giang đều quy tụ những tay chèo dạn dày kinh nghiệm nhằm biểu dương sức mạnh đoàn kết cộng đồng, rèn luyện ý chí vượt sóng cả và dâng niềm vui lên các vị thần sông biển.

Các đội thuyền rồng tranh tài quyết liệt trên mặt nước sông Bến Hải trong tiếng reo hò cổ vũ của người dân
Các đội thuyền rồng tranh tài quyết liệt trên mặt nước sông Bến Hải trong tiếng reo hò cổ vũ của người dân

Khi trống lệnh vang lên, những chiếc thuyền đua đồng loạt lao vút đi, mái chèo khua nước trắng xóa qua các tiêu mốc kịch tính trong tiếng reo hò vang dội khắp đôi bờ.

Bảo tồn di sản văn hóa vùng cửa biển Cửa Tùng

Bên cạnh hội đua thuyền trên sông, không gian lễ hội rước thần làng Tùng Luật còn rộn ràng với nhiều trò chơi dân gian như kéo co, đẩy gậy, bài chòi tại sân đình làng Tùng Luật, gắn kết tình làng nghĩa xóm bên mâm cỗ truyền thống với hương vị đặc trưng như món thịt trâu lá trơng Quảng Trị. Trên bản đồ di sản Bắc Trung Bộ nối từ kỳ quan Vườn quốc gia Phong Nha Kẻ Bàng ở phía Bắc tới dải rừng vườn quốc gia Bạch Mã ở phía Nam, những lễ hội cổ truyền ven sông Bến Hải được cập nhật trên cổng thông tin Quảng Trị NSSC luôn là nguồn lực tinh thần quý báu của địa phương.

Trải qua hơn năm trăm năm thăng trầm cùng lịch sử dân tộc, lễ hội rước thần làng Tùng Luật vẫn vẹn nguyên giá trị của một biểu tượng văn hóa tâm linh đặc sắc bên bờ Bắc dòng sông Bến Hải. Tiếng trống hội trầm hùng tại ngôi đình cổ cùng nhịp chèo rẽ sóng mạnh mẽ trong mỗi kỳ tam niên đáo lệ sẽ mãi là sợi dây thiêng liêng kết nối quá khứ hào hùng với hiện tại và tương lai của vùng quê Vĩnh Linh giàu truyền thống.

Chia sẻ:
QC

NSSC Quảng Trị

quangtri.nssc.gov.vn là nền tảng công nghệ của NSSC đồng hành cùng cộng đồng khởi nghiệp sáng tạo tại Quảng Trị.

Xem thêm các bài trong chuyên mục Lễ hội Quảng Trị.

Bài liên quan

Bài viết mới nhất